Bouwen aan het grote geheel
Anita Ruder, directeur-bestuurder
Terugkijken op 2025 betekent kijken met een breed vizier. KopGroep Bibliotheken groeide opnieuw en op veel verschillende manieren. Meer diensten, meer medewerkers, meer leden, bezoekers en uitleningen en meer impact in de samenleving. ‘Het is een bouwproces’, zegt directeur Anita Ruder.
Ze is blij dat ze opnieuw kan vaststellen dat KopGroep Bibliotheken een goed jaar achter de rug heeft. ‘Ik kan dat al een paar jaar zeggen, maar er wordt ook elk jaar ontzettend hard aan gewerkt. Als je naar het grote geheel kijkt hebben we grote doelstellingen, zoals bijvoorbeeld leesbevordering en digitale inclusie. Die kunnen soms abstract lijken, maar als je ze kleiner maakt en terugvertaalt naar de werkvloer zie je dat iedereen daar zijn bijdrage aan levert. Van de BoekStartcoaches en de leesconsulenten tot de front-office medewerkers, de programmeurs en de afdeling communicatie… Alles steekt in elkaar.’ Anita hecht grote waarde aan die terugvertaling naar de werkvloer. ‘Het is mooi als mensen voelen “Oh ja, dit is mijn bijdrage geweest”.’
Paulien Cornelisse tijdens de Boekenweek
Heel Nederland Leest, Johan Fretz
Ontwikkelingen
Er is in 2025 in alle KopGroepgemeenten veel gebeurd. ‘Op Texel wordt nog steeds aan het Thijssehuis gebouwd’, vertelt Anita. ‘Dat heeft helaas vertraging opgelopen, maar achter de schermen bouwen we gewoon verder aan onze samenwoonplannen met Artex en Young4Ever.
Daar liggen heel mooie kansen. Ondertussen zijn we in Hollands Kroon de volgende fase ingegaan.’ Hollands Kroon had tot voor kort alleen vrijwilligersbibliotheken. ‘Inmiddels hebben we een aantal mensen aan kunnen nemen om die vrijwilligers te ondersteunen en activiteiten op te zetten. Dat was spannend, maar ook leuk. Het mooie van groeien is dat je mensen kunt kiezen die écht bij je organisatie passen. Bovendien is er nu weer een bibliotheekopleiding. Iedereen die bij ons in de front-office komt werken, volgt die.’ Het is een heel gerichte keuze geweest om te investeren in het front-office personeel. ‘Voor de bezoekers zijn zij het aanspreekpunt. Daarom doen ook de mensen met een klein contract en de invalkrachten mee.’
Over de gemeente Schagen vertelt Anita: ‘We zaten inmiddels tien jaar in Markt 18 en het was wel tijd om de kaarten opnieuw te schudden en onszelf de vraag te stellen of de vestiging nog voldeed aan de wensen van het publiek. Er bleek bijvoorbeeld behoefte te zijn aan meer werkplekken, dus die hebben we gerealiseerd. Ook in Schagen zien we graag dat inwoners de bibliotheek weten te vinden als werk- en studieplek en een plek om elkaar te ontmoeten. Verder bestond de bibliotheek in Tuitjenhorn, vijftig jaar. Dat hebben we natuurlijk uitgebreid gevierd.’
Daar liggen heel mooie kansen. Ondertussen zijn we in Hollands Kroon de volgende fase ingegaan.’ Hollands Kroon had tot voor kort alleen vrijwilligersbibliotheken. ‘Inmiddels hebben we een aantal mensen aan kunnen nemen om die vrijwilligers te ondersteunen en activiteiten op te zetten. Dat was spannend, maar ook leuk. Het mooie van groeien is dat je mensen kunt kiezen die écht bij je organisatie passen. Bovendien is er nu weer een bibliotheekopleiding. Iedereen die bij ons in de front-office komt werken, volgt die.’ Het is een heel gerichte keuze geweest om te investeren in het front-office personeel. ‘Voor de bezoekers zijn zij het aanspreekpunt. Daarom doen ook de mensen met een klein contract en de invalkrachten mee.’
Over de gemeente Schagen vertelt Anita: ‘We zaten inmiddels tien jaar in Markt 18 en het was wel tijd om de kaarten opnieuw te schudden en onszelf de vraag te stellen of de vestiging nog voldeed aan de wensen van het publiek. Er bleek bijvoorbeeld behoefte te zijn aan meer werkplekken, dus die hebben we gerealiseerd. Ook in Schagen zien we graag dat inwoners de bibliotheek weten te vinden als werk- en studieplek en een plek om elkaar te ontmoeten. Verder bestond de bibliotheek in Tuitjenhorn, vijftig jaar. Dat hebben we natuurlijk uitgebreid gevierd.’
AnneMarie en Lucienne trakteerden op taart in Tuitjenhorn
In Den Helder lag de focus vooral bij jongeren. ‘De leesvaardigheid van Nederlandse jongeren is sterk gedaald’, vertelt Anita. ‘Uit internationaal onderzoek blijkt dat een derde deel van de 15-jarige leerlingen onvoldoende geletterd is. Zij kunnen daardoor minder goed functioneren op school en in de maatschappij en lopen het risico om het onderwijs laaggeletterd te verlaten. Daar ligt een belangrijke opgave voor ons. Wij willen jongeren laten zien dat lezen leuk kan zijn, en dat de bibliotheek ook een plek voor hen is. Dat doen we door onze collectie uit te breiden met populaire genres onder jongeren, maar ook door activiteiten voor hen én met hen te organiseren. In 2025 hebben we hiermee ervaring opgedaan in Den Helder. School 7 fungeert toch een beetje als de 'kraamkamer' voor onze organisatie. In 2026 gebruiken we deze ervaringen ook in de andere drie gemeenten.’
En dan waren er nog KopGroepbrede ontwikkelingen. ‘Het Taalhuis werd glansrijk gecertificeerd, een mooi resultaat waar we samen met onze partners hard aan hebben gewerkt. De vernieuwde website werd gelanceerd, zodat we online nóg beter zichtbaar zijn. En we deden tevredenheidsonderzoeken onder onze leden, bezoekers en medewerkers. Ik ben trots dat we onverminderd hoog scoren. Maar liefst 94% van onze leden geeft aan zich welkom te voelen in de bibliotheek. Wij hebben bij KopGroep 'klantgerichtheid' hoog in ons vaandel staan, dus het is fijn dat onze bezoekers dat ook zo ervaren.’
En dan waren er nog KopGroepbrede ontwikkelingen. ‘Het Taalhuis werd glansrijk gecertificeerd, een mooi resultaat waar we samen met onze partners hard aan hebben gewerkt. De vernieuwde website werd gelanceerd, zodat we online nóg beter zichtbaar zijn. En we deden tevredenheidsonderzoeken onder onze leden, bezoekers en medewerkers. Ik ben trots dat we onverminderd hoog scoren. Maar liefst 94% van onze leden geeft aan zich welkom te voelen in de bibliotheek. Wij hebben bij KopGroep 'klantgerichtheid' hoog in ons vaandel staan, dus het is fijn dat onze bezoekers dat ook zo ervaren.’
Aansluiting en duurzaamheid
Een term als ‘groei’ verwijst binnen KopGroep Bibliotheken naar de groeiende mogelijkheden inwoners zo veel mogelijk te kunnen bieden met de juiste mensen. En dat lukt. ‘Je merkt dat aan stijgende uitleencijfers en bezoekersaantallen’, vertelt Anita. ‘Maar we zien dat bijvoorbeeld ook bij educatie. Waar we voorheen vooral aanbodgericht werkten, richten we ons nu veel meer op aansluiting bij de doelstellingen van de school en duurzame samenwerking via het concept van de Bibliotheek op school. Natuurlijk kunnen we eens per jaar een leuke boekenbingo organiseren, maar op het moment dat je meerjarige overeenkomsten aangaat en de expertise overdraagt aan leerkrachten, kunnen zij op veel meer manieren en het gehele jaar door bijdragen aan leesbevordering.’
Later vertelt ze: ‘Waar we ook erg blij mee zijn is dat we inmiddels met vrijwel alle organisaties voor kinderopvang in onze gemeenten een meerjarige samenwerkingsovereenkomst hebben afgesloten.’ KopGroep Bibliotheken monitort dergelijke samenwerkingen constant. ‘We meten onder andere de tevredenheid en daarnaast halen we veel informatie uit alle andere data die we tot onze beschikking hebben. Als je ziet dat er tijdens de Nationale Voorleesdagen 61 baby’s en dreumesen zijn ingeschreven, is dat waardevolle informatie. Anders kun je zeggen dat het een leuke, drukbezochte activiteit was, maar weet je niet wat het heeft opgeleverd. Het is natuurlijk ook weer fijn voor de mensen die daar zo hard voor gewerkt hebben. Hun inzet draagt zichtbaar bij aan de grotere doelstelling leesbevordering.’
Later vertelt ze: ‘Waar we ook erg blij mee zijn is dat we inmiddels met vrijwel alle organisaties voor kinderopvang in onze gemeenten een meerjarige samenwerkingsovereenkomst hebben afgesloten.’ KopGroep Bibliotheken monitort dergelijke samenwerkingen constant. ‘We meten onder andere de tevredenheid en daarnaast halen we veel informatie uit alle andere data die we tot onze beschikking hebben. Als je ziet dat er tijdens de Nationale Voorleesdagen 61 baby’s en dreumesen zijn ingeschreven, is dat waardevolle informatie. Anders kun je zeggen dat het een leuke, drukbezochte activiteit was, maar weet je niet wat het heeft opgeleverd. Het is natuurlijk ook weer fijn voor de mensen die daar zo hard voor gewerkt hebben. Hun inzet draagt zichtbaar bij aan de grotere doelstelling leesbevordering.’
Naast leesbevordering is digitale inclusie een belangrijk speerpunt. Anita: ‘We bieden, met onze samenwerkingspartners, verschillende cursussen en ook hulp bij incidentele vragen. Zorgtoeslag aanvragen bijvoorbeeld doe je niet wekelijks, dus daar kunnen we bij helpen. Ook daarbij monitoren we het aantal vragen en cursisten, maar kijken we vooral naar de impact die we bereiken. Wat betekent het voor iemand om te kunnen mailen met de kleinkinderen, of bijvoorbeeld boodschappen online te bestellen? Het is mooi om mensen op weg te helpen in de digitale wereld.’
Living Library in Nieuw Den Helder
Drempels omlaag
Het ledenaantal stijgt nog steeds, wat opvallend is in een tijd van ontlezing. KopGroep Bibliotheken zet daarbij onder meer in op jongeren. ‘Met de inzet van de BoekStartcoaches en onze leesconsulenten krijgen we de doelgroepen tot en met het voortgezet onderwijs wel binnen. Jongeren in de tweede helft van de twintig komen vaak weer terug als ze een baan hebben of zelf kinderen krijgen. Maar de groep daartussen is een stuk lastiger. We zijn dan ook heel blij met de zogenoemde ‘decentralisatiegelden’ van het Rijk, die zijn bedoeld om de kwaliteit van de bibliotheek te versterken en drempels weg te nemen voor kwetsbare burgers. Onze vier gemeenten hebben deze gelden onverkort aan ons toegekend, dat is fijn. We kunnen daardoor KopGroepbreed een aantal drempels verlagen. Zo konden we ons betaalde jongerenabonnement per 1 september omzetten in een gratis jeugdabonnement tot en met 25 jaar. Uiteraard betekende dat ook investeren in een collectie die aansluit bij deze doelgroep. Dat deden we bijvoorbeeld al met de Mangacollectie in School 7, die we inmiddels hebben uitgerold naar de andere gemeenten, maar ook met Engelstalige boeken, omdat we weten dat deze doelgroep graag Engels leest.’ KopGroep Bibliotheken waakt ervoor dat die gratis leden geen schaduwgebruikers worden. ‘In 2025 heeft een trainee onderzoek gedaan naar de behoeften van de doelgroep en in 2026 hebben we programmamakers aangenomen die daarop voort werken. We zijn druk bezig om deze doelgroep naar de bieb te halen met speciale activiteiten en we betrekken ze zoveel mogelijk bij de invulling van het aanbod.’
Bezoekers hoeven geen lid te zijn om mee te doen aan een activiteit. Anita: ‘We organiseerden bijvoorbeeld samen met Triade een Dungeons & Dragons evenement voor jongeren. Als ze daardoor in aanraking komen met boeken die ze interessant vinden, zijn ze van harte welkom om alsnog gratis lid te worden.’ Ze noemt het een vorm van opbouwen. ‘Je hebt niet met al je inspanningen meteen 50 nieuwe leden, maar we zorgen er wel voor dat zo veel mogelijk doelgroepen iets bij ons kunnen vinden. We hebben goede auteurs op bezoek gehad, zoals Paulien Cornelisse in de Boekenweek, de Living Library was waardevol, we hadden de Nationale Voorleesdagen, het meertalig voorlezen… Er zijn zoveel activiteiten voor zoveel verschillende mensen.’ KopGroep Bibliotheken heeft de decentralisatiegelden ook ingezet om het boetevrij lenen in te voeren. ‘Boetes blijken voor veel gezinnen, vaak de gezinnen waar boeken geen vanzelfsprekendheid zijn, een drempel. Als je het niet breed hebt, is de kans op boete een belangrijke reden om geen boeken te lenen, ook al is lid zijn gratis. Ze vertelt verder: ‘We zijn niet de eerste en enige bibliotheek in Nederland die dit doet. Uit pilots in het land is gebleken dat dit heel goed werkt. Mensen brengen hun boeken gewoon weer terug. Daar hoeven we ons geen zorgen om te maken. Met zo’n maatregel zorg je ervoor dat gezinnen waar het vaak het hardst nodig is, toch gewoon naar de bibliotheek kunnen komen.’
Bouwen
KopGroep Bibliotheken bouwt dus. Elke steen maakt het bouwwerk groter, maar vooral ook steviger. Anita: ‘Onze inzet is niet primair dat meer mensen moeten lenen. We zien wel graag zo veel mogelijk verschillende gebruikers. Elke inwoner moet zich welkom voelen en gebruik kunnen maken van welke dienst dan ook. En dat is mogelijk, juist omdat alle medewerkers hun eigen steen bijdragen aan het grote geheel.’
